“Итгэлцлийн хямрал хэвээр: Үл хөдлөх хөрөнгийн зуучлалын салбарт мэдээллийн ил тод байдал хангалтгүй байна”
10-д жилийн өмнө л Facebook-н зарын группүүдэд агентгүй байр худалдаж авна гэх зар байдаг байсан нь одоо ч хэвээр. Яагаад 10 жилийн өмнөх энэ байдал хэвээр байгааг СЭЗИС-ийн Ахисан түвшний сургуулийн Үл хөдлөх хөрөнгийн удирдлагын чиглэлээр сурч буй магистрантууд шинжилхээр судалсан байна.
Зуучлалын үйлчилгээ үзүүлдэг агентууд зарын дагуу өдөрт хэдэн арван дуудлаганд хариулт өгдөг. Зарим дуудлагыг авахад шууд л өөдөөс нь агент уу, эзэн нь үү? гэж асуудаг .хэмээн судалгаанд хамрагдсан агентууд хэлжээ. Энэ нь иргэд агентаар үйлчлүүлэх сонирхол бага, шууд эзэдтэй нь холбогдож худалдан авалт хийх сонирхол давамгайлж буйг илтгэж байгаа тул иргэд зуучлалын байгууллагаар үйлчлүүлэхгүй байгаа учир шалтгааныг тодруулахаар “Үл хөдлөх эд хөрөнгийн зуучлалын салбарын мэдээллийн ил тод байдал, итгэлцлийг бууруулж буй хүчин зүйлсийг тодорхойлох нь” сэдвийн хүрээнд 25 асуулгыг анкетын болон ярилцлагын аргаар явуулж
Судалгаанд нийт 25-65 насны 366 хүн оролцсоны 196 нь иргэн 170 нь агент байжээ.
Судалгааны зарим үр дүнгээс танилцуулбал:
Иргэдийн үл хөдлөх эд хөрөнгө зуучлалын байгууллагаар үйлчлүүлэх итгэл үнэмшил сул гарсан байна. Учир нь агентаар үйлчлүүлээгүй иргэдийн 68% нь агент тухайн үл хөдлөх хөрөнгийн мэдээллийг өгөхдөө (үнэ, бичиг баримттай холбоотой мэдээлэл, нотариат, худалдах, түрээслүүлэх процесс, улсын бүртгэл, газрын албатай холбоотой мэдээлэл гэх мэт) зөрүүтэй, заримдаа борлуулах гэж буй зүйлээ мэддэггүй бүрэн бус мэдээлэлтэй байдаг нь агентад итгэх эсэхэд эргэлзээтэй байдал үүсгэсэн гэж хариулсан байна.
Гэтэл агентууд иргэдэд итгэл үнэмшил гүйцэт төрүүлээгүй шалтгаанаа өмчийн эзэдтэй холбон тайлбарлажээ Тодруулбал үл хөдлөх хөрөнгөө худалдуулах, түрээслүүлэхээр зуучлалын гэрээ байгуулсан харицагчдын 14% нь тухайн үл хөдлөх эд хөрөнгийн талаарх мэдээллээ бүрэн гүйцэт өгөхгүй, мэдээллээ нуух, асуултаас зайлс хийсэн нь худалдан авагч, түрээслэгч талуудад агентыг мэргэжлийн бус, туршлагагүй мэт харагдуулах, улмаар худалдан авагч талын итгэлцлийг бууруулахад нөлөөлдөг гэж судалгаанд оролцогч агентуудын 28% нь хариулжээ.
Судалгаанд оролцогчдын 77.9% нь үл хөдлөх хөрөнгийн талаарх мэдээллийг агент болон зуучлалын байгууллагын сошиал хуудаснаас авдаг хэмээн хариулсан байна.
Харин судалгаанд оролцогч иргэдийн 78% нь зуучлалын салбартай холбоотой хууль, журам, агентын ёс зүй, гомдол, санал хүсэлт, албан ёсны эрхтэй агент мөн эсэхийг нягталж шалгах, хэрхэн таних, залилангаас урьдчилан сэргийлэх, анхааруулга, зөвлөмжүүдийг тогтмол авч байх, мэдээллийг шуурхай, үнэн зөв, олон сувгаар түгээх хэрэгтэй гэж үзжээ.
Судалгаагаар итгэлцэлд нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг илрүүлэхэд:
Иймд салбарыг олон нийтэд таниулах, боловсрол олгох чиглэлд оролцогч талуудыг идэвхжүүлэх, мэдээллийн ил тод байдлыг сайжруулахад төр хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагааг уялдуулж хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, агентыг чадавхижуулж, мэргэшүүлэх, агент ёс зүйгээ, ажлын процессоо танилцуулж, хангалттай ойлголт өгдөг байх ажлын хүрээнд дараах зөвлөмжүүдийг санал болгосон байна.
Зөвлөмжид:
Монгол улсын үл хөдлөх эд хөрөнгийн салбар нь асар их боломж, эдийн засгийн чухал нөлөөтэй, дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 3 хувийг эзэлж байгаа боловч мэдээллийн ил тод байдал, итгэлцэл дутмаг байгаа нь хөгжилд тодорхой хэмжээнд саад болж байгаа юм. Тиймээс хэрэглэгчид, бизнес эрхлэгчид, бодлого боловсруулагчид, зуучлалын үйлчилгээний эрхтэй байгууллага, зуучлагчид хамтдаа салбарыг шударга, ил тод, хариуцлагатай болгох чиглэлд дорвитой алхамуудыг хийх хэрэгэй байна.
