АФРИКИЙН ЦЭРГИЙН ДАРАНГУЙЛАГЧИД -1 ​Авонго Иди Амин Дада Оумее

Авонго Иди Амин Дада Оумее (1928 оны 5-р сарын 30 – 2003 оны 8-р сарын 16) нь Угандын цэргийн зүтгэлтэн, дарангуйлагч байсан бөгөөд 1971 оноос 1979 онд эрх мэдлээ алдах хүртлээ тус улсын гурав дахь ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байв. Тэрээр 1971 онд Угандад болсон төрийн эргэлтийн дараа эрх мэдлийг гартаа авчээ. Олон улсын ажиглагчид болон хүний эрхийн байгууллагуудын тооцооллоор, түүний засаглалын үед 100,000-аас 500,000 орчим хүн амиа алдсан байна. 

Амин нь Каква үндэстэн эцэг, Лугбара үндэстэн эхийн гэр бүлд төржээ. 1946 онд тэрээр Британийн колонийн цэргийн бүрэлдэхүүнд багтдаг "King's African Rifles" ангид тогоочоор ажилд орсон байна. Тэрээр дэслэгч цол хүрттэлээ албан тушаал ахиж, Сомалийн босогчдын эсрэг болон Кени дэх Мау Мау бослогыг дарах Британийн цэргийн ажиллагаанд оролцож байв. 

Уганда улс 1962 онд Их Британиас тусгаар тогтносны дараа Амин армид үргэлжлүүлэн алба хааж, 1964 онд армийн командлагчийн орлогч, хоёр жилийн дараа командлагч болтлоо дэвшжээ. Угандагийн ерөнхийлөгч Милтон Оботе түүнийг армийн хөрөнгийг завшсан хэргээр баривчлахаар төлөвлөж байгааг мэдсэн Амин 1971 онд Оботег түлхэн унагаж, өөрийгөө ерөнхийлөгчөөр зарласан байна.

Эрх барьж байх хугацаандаа Амин Израилаас ихээхэн дэмжлэг авдаг, Өрнөдөд ээлтэй удирдагч байснаа больж, Ливийн Муаммар Каддафи, Заирын Мобуту Сесе Секо, ЗХУ болон Зүүн Германы дэмжлэгийг авдаг болсон байна.1975 онд Амин Африкийн улс орнуудын эв нэгдлийг бэхжүүлэх зорилготой Засгийн газар хоорондын байгууллага болох Африкийн Эв Нэгдлийн Байгууллагын даргаар (жил бүр ээлжлэн солигддог албан тушаал) ажиллаж эхэлсэн байна. 

Уганда улс 1977-1979 оны хооронд НҮБ-ын Хүний эрхийн комиссын гишүүн байв. Их Британи 1977 онд Угандатай дипломат харилцаагаа тасалсан бөгөөд Амин үүний дараа Британичуудыг ялсан хэмээн мэдэгдэж, өөрийн цол хэргэмдээ "CBE" (Британийн Эзэнт Гүрнийг Байлдан Дагуулагч / Conqueror of the British Empire) гэх тодотголыг нэмж авчээ.1970-ээд оны сүүлээр Угандад үймээн самуун газар авчээ. Үүнд Амины улс төрийн сөрөг хүчнийхэн болон тодорхой угсаатны бүлгүүдийг хавчин гадуурхсан явдал, мөн 1976 онд онгоц барьцаалсан хэргийг (энэ нь Израилийн "Энтеббе" ажиллагаанд хүргэсэн) дэмжсэний улмаас тус улсын олон улс дахь нэр хүнд эрс унасан зэрэг хүчин зүйлс нөлөөлсөн байна. Улмаар тэрээр 1978 онд Танзани улсын Кагера мужийг өөрийн улсад нэгтгэх оролдлого хийжээ. Үүний хариуд Танзанийн Ерөнхийлөгч Жулиус Ньерере цэргүүддээ Уганда руу довтлох тушаал өгсөн байна. Танзанийн арми болон босогчдын хүчин 1979 онд Кампала хотыг амжилттай эзэлж, Аминыг засгийн эрхээс түлхэн унагажээ. Амин гадаадад дүрвэн гарч, эхлээд Ливи, дараа нь Ирак, эцэст нь Саудын Арабт амьдарч байгаад 2003 онд нас барсан байна.

Өвчин ба үхэл

2003 оны 7-р сарын 19-нд Амины дөрөв дэх эхнэр Налонго Мадина түүнийг Саудын Арабын Жедда хот дахь "Хаан Файсал"-ын нэрэмжит мэргэшсэн эмнэлэг, судалгааны төвд бөөрний дутагдлын улмаас ухаангүй, үхлийн ирмэг дээр байгааг мэдэгджээ. Тэрээр Угандын ерөнхийлөгч Йовери Мусевенид хандан, Аминд үлдсэн амьдралаа Угандад өнгөрүүлэх боломж олгохыг хүссэн байна. Мусевени үүнд хариулахдаа, Амин эх орондоо буцаж ирсэн даруйдаа "үйлдсэн нүглийнхээ төлөө хариуцлага хүлээх ёстой болно" гэж мэдэгджээ.[138] Эцэст нь Амины гэр бүлийнхэн түүнийг амьсгалын аппаратаас салгахаар шийдвэрлэснээр, Амин 2003 оны 8-р сарын 16-нд Жедда хотын эмнэлэгт нас барсан байна. Түүнийг Жедда дахь Аль-Рувайс оршуулгын газарт ямар нэгэн ёслол, сүр дуулиангүйгээр, энгийн булшинд нутаглуулжээ.

Гэр бүл

Иди Амин дор хаяж зургаан эмэгтэйтэй гэрлэж байснаас гуравтай нь салжээ. Тэрээр анхны эхнэр Малямутайгаа 1962 оны 3-р сард, хоёр дахь эхнэр Кэйтэйгээ 1966 оны 5-р сард гэрлэсэн байна. 1967 онд Норатай, улмаар 1972 онд Налонго Мадинатай гэрлэжээ. 1974 оны 3-р сарын 26-нд тэрээр Маляму, Кэй, Нора нараас салснаа Угандын радиогоор зарласан байна Маляму 1974 оны 4-р сард Кенийн хил дээрх Тороро хотод баривчлагдаж, Кени улс руу даавуу хууль бусаар нэвтрүүлэхийг завдсан хэрэгт буруутгагдаж байв. 1974 онд Кэй Амин учир битүүлэг нөхцөл байдалд нас барсан бөгөөд түүний цогцсыг хэсэгчлэн тасарсан байдалтай олжээ. Нора 1979 онд Заир улс руу дүрвэсэн бөгөөд одоо хаана байгаа нь тодорхойгүй байна.

1975 оны 7-р сард Амин "Хувьсгалт амиа золиослогчдын механикжсан хорооны найрал хөгжмийн хамтлаг"-ийн бүжигчин (go-go бүжигчин), "Амиа золиослогч Сара" (Suicide Sarah) хэмээх хочтой 19 настай Сара Кёлобатай 2 сая фунт стерлингийн өртөгтэй хурим хийжээ. Тэд дөрвөн хүүхэдтэй болсон бөгөөд Амины "Citroën SM" машинаар ралли уралдаанд оролцох дуртай байсан ба Сара нь жолоочийн хажууд замын чиглэл заагч (навигатор)-ийн үүргийг гүйцэтгэдэг байв. Сара 2015 онд нас барах үедээ Тоттенхэмд үсчин хийдэг байжээ.